ประวัติบ้านขนาจมวน

ประวัติเชิงตำนานบ้านขนาจมวน (ขนาดมอญ)

พรานอินผู้ก่อตั้งภูมิขนาจมวน

กาพย์สร้างภูมิขนาจมวน  ประพันธ์โดย  นายประชุม  ปุ่มแก้ว  

(อดีตพระครูพัฒน์สังวรคุณ  จร.ชอ.)

ดินแดนที่ราบลุ่มลำธารและน้ำห้วยหรือที่เรียกว่า “ ขนาจมวน “  ซึ่งเป็นคำศัพท์ภาษาเขมรในสมัยโบราณ ตามแนวเทือกเขา“พนมดงรัก “ ปกคลุมไปด้วยป่าดงดิบ ป่าไม้แดง ไม้ตะเคียน ไม้ประดู่ ป่าไผ่ ป่ามวน(มวนป่า)อันอุดมสมบูรณ์ในบริเวณนี้อยู่ห่างจากบ้านโคกอัจจะหรือโคกยาง (ที่ตั้งอำเภอสังขะในปัจจุบัน) ไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ประมาณ 20 กิโลเมตร ที่ราบลุ่มลำธารและน้ำห้วย (ขนาจ) ล้อมรอบไปด้วยป่าดงดิบ ส่วนทางด้านทิศตะวันออก ทิศตะวันตก ทิศใต้และทิศเหนือ ล้วนมากไปด้วยสัตว์ป่านานาชนิด เช่น  ช้าง  ม้า  เสือ  อีเก้ง  กวาง  รมาส (“ แรด“ ภาษาเขมรเรียกว่า  รมาส) เป็นที่ที่ต้องการบุกรุกป่าฝ่าดงไปแสวงหาอาหาร ล่าสัตว์ป่าของพวกพรานป่าที่มีมากมาย อย่างอุดมสมบูรณ์ บรรดาพรานป่าที่มักจะเวียนมาหาของป่า ล่าสัตว์อยู่เป็นประจำที่ควรกล่าวถึงคือ “ พรานอิน “ ผู้เล่าให้ข้าพเจ้าฟัง สันนิษฐานว่าพรานอิน คนนี้เป็นคนมาจากทางเหนือเทือกเขาพนมดงรัก  (บ้านตาตุมในปัจจุบัน)  ภายหลังยกบ้านเป็นตำบลตาตุม พรานอิน เข้ามาหาของป่าและล่าสัตว์แต่ละครั้งจะต้องพักนอน เพราะตามคำบอกเล่านั้น พรานมักจะมาล่าสัตว์กันหลายวัน จึงได้ตั้งทับ(ที่พักพราน)  ใกล้บริเวณราบลุ่มฝั่งลำธารและลำห้วย (ខ្នាច) ซึ่งบริเวณนี้มีต้นมวน (มอญป่า) ผู้เล่า เล่าให้ข้าพเจ้าฟังว่า ต้นมอญป่านี้มีลักษณะเป็นเครือขนาดของลำต้นเท่ากัณ บต้นมะพร้าว ใบของมอญป่ามีลักษณะคล้ายกับใบมอญบ้านที่ใช้เลี้ยงไหมในปัจจุบันเป็นที่เหมาะในการทำที่ตั้งทับ (ที่พักพราน) ซึ่งฝั่งลำธารและลำห้วยหรือที่เรียกกันว่า “ ខ្នាច “ นั้นจะมีสัตว์ป่านานาชนิด ไม่ว่าจะเป็น ช้าง ม้า เสือ อีเก้ง กวาง รมาส (แรด) พากันลงมาเล่นที่ลำธาร (ខ្នាច) แห่งนี้เป็นประจำ และพรานริมก็ได้ตั้งทับ (ที่พักพราน) ใกล้กับขนาจนั้น (แหล่งที่เรียกว่า “ ខ្នាច “ ในสมัยก่อนนั้น สันนิษฐานว่า คือที่ตรงบ้านนายไซร้  นาวัง ในปัจจุบัน)ในสมัยก่อน พวกหมู่พรานมักเรียกบริเวณนี้ว่า “ ខ្នាច “  ประจวบกับที่ตรงนั้นมีต้นมอญป่าขนาดใหญ่ล้อมรอบ จึงเป็นที่มาของชื่อบริเวณนี้ที่มักเรียกเป็นที่เข้าใจของพวกหมู่พรานว่า  “ខ្នាចមន” “ ขนาจมวน“ อันเป็นนามเรียกบริเวณนี้ตั้งแต่นั้นมาต่อมาภายหลัง พรานอิน (สันนิษฐานว่าเป็นผู้ก่อตั้งภูมิขนาจมวน) ผู้หลงไหลในความอุดมสมบูรณ์บริเวณนี้  ได้พาเพื่อนพรานมาสร้างที่พัก  แผ้วถางป่าดงดิบบริเวณที่ราบลุ่มเป็นที่นา  ท่ามกลางป่าดงอันอุดมสมบูรณ์ไปด้วยป่าและสัตว์นานาชนิด  อันตรายจากช้าง  เสือ  และไข้มาลาเรียและได้ตั้งหมู่บ้านที่สร้างขึ้นว่า  "เซฺราะขนาจมวน"  ស្រុកខ្នាចមន  อันมีพรานอิน  เป็นผู้นำพวกพ้องในตำแหน่งหัวหน้าหรือผู้นำหมู่บ้าน  

วีระบุรุษแห่งภูมิขนาจมวน

  ชีวประวัติของพรานอิน  เป็นบุคคลที่น่ายกย่อง ซึ่งขอนำมากล่าวไว้ ณ ที่นี้มีอยู่ครั้งหนึ่ง  พระยาแห่งเมืองสุรพินทนิคม  พระยาสุรินทร์ภักดีศรีผไทสมันต์  ได้กราบบังคมขอพระบรมราชโองการ  ตั้งบ้านลำดวนเป็นสุระพินทนิคมขึ้นกับเมืองสุรินทร์  ได้ให้พระยาสังฆะบุรีศรีนครอัจจะหาของป่าไปถวาย (ส่งส่วย) พระยาสังฆะบุรีศรีนครอัจจะก็ได้มาบอกให้พรานอินที่อยู่บ้านขนาจมวน หาของป่ามาถวาย พรานอินและพวกหมู่พรานเดียวกันก็ได้หาของป่าและได้นำเนื้อสัตว์  แก่นสน  ยางสน  ปีกนก  นอรมาส  (កុយរមាស)  งาช้าง  ขี้ผึ้ง  น้ำผึ้ง  เป็นของส่งส่วยไปยังพระยาสังฆะบุรีศรีนครอัจจะ ณ เมืองสังฆะ  อยู่เป็นประจำ

พรานอินยังเป็นผู้ที่มีความกล้าหาญ  ซึ้งครั้งหนึ่งพรานอินได้ไปล่าสัตว์กับพวกหมู่พรานด้วยกัน  และพรานอินได้ยิงปืนถูกรมาส (แรด)  แต่ไม่ถึงตายเพียงแต่บาดเจ็บ  รมาสตัวนั้นได้วิ่งหนีเพื่อที่จะเอาชีวิตและได้วิ่งหนีจากขนาจมวนไปทางทิศเหนือจนกระทั่งถึงลำห้วยหนึ่ง  (สันนิษฐานว่าลำห้วยที่ไหลผ่านสะพานทางทิศใต้โรงเรียนขนาดมอญในปัจจุบัน) แรดตัวนั้นได้กระโดดลงไปในล้ำห้วยจมหายไป  ทำให้พรานอินและพรรคพวกหาไม่เจอ  กระทั่งผ่านไปหลายวันแรดตัวนั้นได้ตายและลอยน้ำขึ้นมาจากลำห้วย  พรานอินและพรรคพวกขนานนามลำห้วยนั้นว่า  "โอรกบาลรมาส"  แปลว่า  ลำห้วยหัวแรด  จนถึงทุกวันนี้

ปั้นท้ายชีวิตของพรานอินดังกิตติศักดิ์  ที่ข้าพเจ้ากล่าวมาแล้วว่าพรานอินนั้น  เป็นคนกล้าหาญได้พาพรรคพวกหมู่พรานด้วยกันไปล่าสัตว์ พรานอินให้พรรคพวกขึ้นไปที่คาคบต้นไม้  (ที่พักของนายพรานบนต้นไม้เพื่อรอที่จะยิงสัตว์)  เหลือเพียงพรานอินที่ไม่ได้ขึ้นไปที่คาคบต้นไม้เพราะพรานอินคิดว่า  ตัวเองเก่งแล้ว  พอพรานอินเห็นเสือวิ่งเข้ามาใกล้ตัว  พรานอินก็ยกอาวุธประจำกายขึ้นเล็งตรงไปยังเสือตัวนั้นแล้วลงมือสังหารเสือตัวนั้น  แต่ด้วยสัญชาตญาณของเสือเมื่อถูกศัตรูเข้ามาทำร้าย  ย่อมมีการต่อสู้เป็นธรรมดา  การต่อสู้ระหว่างเสือกับนายพรานอินก็เกิดขึ้น พรานอินพยายามที่จะวิ่งขึ้นต้นไม้  แต่ก็เพียงแค่ได้จับกิ่งไม้เท่านั้น  จึงเป็นโอกาสของเสือเข้าโจมตีกัดเอาพรานอินถึงแก่ความตาย  พอพรานอินเสียชีวิตแล้วพรรคพวกของพรานอินที่อยู่บนคาคบต้นไม้  พอเห็นดังนั้นก็สาดกระสุนเข้าใส่เสือตัวนั้นจนเสียชีวิตเช่นเดียวกัน  โบราณท่านว่า  "หมองูตายเพราะงู"  ฉันใดก็ฉันนั้น  พรานล่าสัตว์ก็เพราะสัตว์เช่นเดียวกัน.
"บ้านขนาจมวน"  ปัจจุบันเพี้ยนมาเป็น  "บ้านขนาดมอญ"  ขึ้นกับตำบลตาตุม  อำเภอสังขะ  จังหวัดสุรินทร์  หัวหน้าผู้นำหมู่บ้านเท่าที่ทราบมีดังต่อไปนี้
1.  กำนันอิน